ข้างขึ้นข้างแรม 2569 นับอย่างไร วันไหนกี่ค่ำ

This guide is written in Thai. The dates in the table and the lucky-day calendar are also available in English.

ข้างขึ้นคือครึ่งเดือนที่ดวงจันทร์สว่างขึ้นทุกคืน ข้างแรมคือครึ่งเดือนที่ดวงจันทร์มืดลง ตารางด้านล่างบอกวันสำคัญของรอบดวงจันทร์ทุกเดือน ตั้งแต่เดือนตุลาคม 2569 (ค.ศ. 2026) ถึงเดือนมีนาคม 2570

ตารางข้างขึ้นข้างแรม 2569–2570

ตารางแสดงสี่จุดหลักของแต่ละเดือน คือขึ้น 8 ค่ำ ขึ้น 15 ค่ำ แรม 8 ค่ำ และแรม 14 หรือ 15 ค่ำ ซึ่งตรงกับวันพระ วันอื่นนับต่อจากจุดเหล่านี้ได้ตามวิธีด้านล่าง

นับค่ำของวันไหนก็ได้จากตาราง

ค่ำเพิ่มขึ้นวันละหนึ่ง จึงนับจากจุดในตารางได้เลย สมมติอยากรู้ว่าวันที่ 21 พฤศจิกายน 2569 กี่ค่ำ ในตารางวันที่ 17 พฤศจิกายนคือขึ้น 8 ค่ำ เดือน 12 นับต่ออีกสี่วัน วันที่ 21 จึงเป็นขึ้น 12 ค่ำ เดือน 12

เมื่อข้ามจากข้างขึ้นไปข้างแรม ให้เริ่มนับใหม่ วันถัดจากขึ้น 15 ค่ำคือแรม 1 ค่ำ และวันถัดจากแรม 15 ค่ำ หรือแรม 14 ค่ำในเดือนขาด คือขึ้น 1 ค่ำของเดือนใหม่

ปฏิทินจันทรคติไทยทำงานอย่างไร

ข้างขึ้นและข้างแรม

ดวงจันทร์ใช้เวลาราว 29 วันครึ่งโคจรรอบโลกหนึ่งรอบเมื่อเทียบกับดวงอาทิตย์ คนโบราณใช้รอบนี้เป็นเดือน ครึ่งแรกเรียกว่าข้างขึ้น หรือศุกลปักษ์ ดวงจันทร์เริ่มจากเสี้ยวบางทางทิศตะวันตกหลังพระอาทิตย์ตก แล้วโตขึ้นจนเต็มดวงในคืนขึ้น 15 ค่ำ ครึ่งหลังเรียกว่าข้างแรม หรือกาฬปักษ์ ดวงจันทร์ขึ้นช้าลงทุกคืนและแหว่งลงจนมองไม่เห็นในคืนเดือนดับ

เดือนขาดและเดือนเต็ม

เพราะรอบจริงยาว 29 วันครึ่ง ปฏิทินจึงสลับเดือน 29 วันกับ 30 วัน เดือนเลขคี่มี 29 วัน เรียกว่าเดือนขาด ข้างแรมมีแค่ 14 ค่ำ เดือนเลขคู่มี 30 วัน เรียกว่าเดือนเต็ม ข้างแรมมีครบ 15 ค่ำ ในตารางจะเห็นว่าเดือน 11 เดือนอ้าย และเดือน 3 จบที่แรม 14 ค่ำ

ชื่อเดือน

เดือนจันทรคติไทยเรียกเป็นตัวเลข ยกเว้นสองเดือนแรก เดือน 1 เรียกว่าเดือนอ้าย เดือน 2 เรียกว่าเดือนยี่ จากนั้นเป็นเดือน 3 ถึงเดือน 12 เดือนอ้ายตกราวเดือนธันวาคม ปีใหม่ไทยแบบเก่าจึงไม่ตรงกับเดือนมกราคม วันสำคัญทางพระพุทธศาสนาผูกกับเดือนเหล่านี้ เช่น มาฆบูชาคือเพ็ญเดือน 3 วิสาขบูชาคือเพ็ญเดือน 6 และลอยกระทงคือเพ็ญเดือน 12

ปีอธิกมาส ปีที่มี 13 เดือน

สิบสองเดือนจันทรคติรวมได้ 354 วัน สั้นกว่าปีตามดวงอาทิตย์ราว 11 วัน ถ้าไม่แก้ เดือนจะเลื่อนถอยหลังไปเรื่อยๆ จนเข้าพรรษาไปตกหน้าแล้ง ปฏิทินไทยจึงเพิ่มเดือนพิเศษเข้าไปเป็นบางปี โดยให้มีเดือน 8 สองครั้ง เรียกว่าเดือน 8 แรกและเดือน 8 หลัง ปีแบบนี้เรียกว่าปีอธิกมาส

ประกาศสงกรานต์ระบุว่าปี 2569 เป็นปีอธิกมาส จึงมี 13 เดือน ผลที่เห็นชัดคือวันเข้าพรรษา ซึ่งในปีอธิกมาสใช้เดือน 8 หลัง และวันออกพรรษากับลอยกระทงที่ตามมาก็ช้ากว่าปีปกติราวหนึ่งเดือน ปี 2569 ออกพรรษาวันที่ 26 ตุลาคม และลอยกระทงวันที่ 24 พฤศจิกายน

ยังมีการปรับอีกแบบหนึ่ง คือเพิ่มวันให้เดือน 7 มี 30 วันในบางปี เรียกว่าปีอธิกวาร ตามหลักปฏิทินไทย ปีที่เป็นอธิกมาสแล้วจะไม่เป็นอธิกวารซ้อนอีก ปี 2569 จึงไม่มีการเพิ่มวัน

ดูดวงจันทร์เองว่าข้างขึ้นหรือข้างแรม

• เห็นดวงจันทร์ตอนหัวค่ำทางทิศตะวันตก เป็นข้างขึ้น ยิ่งดวงโตและอยู่สูง ยิ่งใกล้วันเพ็ญ
• ดวงจันทร์เต็มดวงขึ้นทางตะวันออกตอนพระอาทิตย์ตก คือขึ้น 15 ค่ำ
• หัวค่ำไม่เห็นดวงจันทร์ ต้องรอดึกจึงขึ้น เป็นข้างแรม ยิ่งขึ้นดึก ยิ่งใกล้เดือนดับ
• เห็นเสี้ยวบางตอนเช้ามืดทางตะวันออก เป็นปลายข้างแรม

ด้านสว่างของดวงจันทร์หันเข้าหาดวงอาทิตย์เสมอ ข้างขึ้นด้านสว่างจึงหันไปทางตะวันตก ข้างแรมหันไปทางตะวันออก

ข้างขึ้นข้างแรมเกี่ยวกับวันพระและฤกษ์อย่างไร

วันพระคือสี่จุดของรอบดวงจันทร์ที่อยู่ในตารางด้านบน ดูคำอธิบายและสิ่งที่คนทำในวันพระได้ที่หน้าปฏิทินวันพระ

ส่วนฤกษ์ วันดีในเว็บนี้มาจากกาลโยคระดับวัน ซึ่งกำหนดเป็นวันในสัปดาห์ ไม่ได้ใช้ข้างขึ้นข้างแรม ตำรากาลโยคฉบับเต็มมีส่วนที่เรียกว่าดิถี ซึ่งเป็นค่าขึ้นแรม แต่ประกาศสงกรานต์ที่เผยแพร่ทั่วไปไม่ได้ระบุไว้ เราจึงไม่ได้นำมาใช้ ผู้รู้ที่ให้ฤกษ์เฉพาะตัวมักดูดิถีประกอบ และหลายครอบครัวมีธรรมเนียมเลือกวันข้างขึ้นสำหรับงานมงคล ถ้าผู้ใหญ่ในบ้านถือแบบนั้น ใช้ตารางในหน้านี้เทียบกับปฏิทินวันดีได้

คำถามที่พบบ่อย

อ่านต่อ

ดูว่าวันพระแต่ละแบบต่างกันอย่างไรที่วันพระ 2569–2570 วันสำคัญที่ผูกกับวันเพ็ญอยู่ที่วันสำคัญ ที่มาของวันดีในเว็บนี้อยู่ที่กาลโยคคืออะไร และเทศกาลตามจันทรคติจีนอยู่ที่ปฏิทินจีน